Gaming-laptop trager dan hij zou moeten zijn: energie, oplader en GPU

Aan het bureau, met de oplader die in de doos zat, doet de laptop ongeveer wat de reviews zeiden. Op de accu, met een kleinere oplader of op de bank draait dezelfde game merkbaar slechter. Of hij draait overal slecht, en de grafische chip waarvoor je hebt betaald, lijkt nauwelijks wakker te worden.

Een gaming-laptop draait binnen grenzen die meebewegen met zijn situatie: de stroombron, de oplader, de modi waarin Windows en de app van de fabrikant staan, warmte, en welke van zijn twee grafische processors de game tekent. Geen van de bronnen hieronder zegt hoe vaak elk daarvan de oorzaak is, dus controleer ze een voor een.

Op de accu zijn de grenzen met opzet lager

Het supportartikel van Dell voor één model, de G15 5530, noemt de voorwaarden ongewoon gedetailleerd. De grafische chip wordt volgens Dell op 30 W gehouden als de laptop op de accu werkt en de instellingen voor de energiemodus zijn ingesteld om de batterijduur te optimaliseren, in een thermische modus die de ventilator beperkt, zoals Quiet Mode, als hij "not on a solid frame" is (niet stevig op een vaste ondergrond), als de ventilatie abnormaal is, en bij zware belasting in een omgeving die op of boven zijn maximale bedrijfstemperatuur ligt. De reden volgens Dell: voorkomen dat de computer oververhit raakt. Het cijfer van 30 W hoort bij dat model; de lijst met triggers is wat je op het jouwe moet controleren.

NVIDIA BatteryBoost

Laptops met NVIDIA voegen een aparte grens toe. NVIDIA beschrijft BatteryBoost als volledig automatisch: het gaat aan op het moment dat je een game start terwijl de stekker eruit is, met een doelframerate die je kunt aanpassen. Die limiet is de manier waarop het stroom bespaart: volgens ASUS laat een lagere framerate de GPU en CPU op een veel lager wattage draaien, zodat ze minder stroom uit de accu halen.

De pagina van NVIDIA spreekt van een "30+ FPS experience", maar noemt geen standaarddoel. ASUS schreef in 2023 dat BatteryBoost op zijn ROG-laptops standaard aanstaat als de stekker eruit is, en dat BatteryBoost 2.0 in zijn tests de framerate op 30 FPS begrensde. Zie 30 als wat ASUS zag, niet als een instelling van NVIDIA. Een game die op de accu, en nergens anders, op één vlakke framerate blijft hangen, wijst hierheen.

In de gids van ASUS werd BatteryBoost uitgezet in GeForce Experience. De release notes van NVIDIA voor NVIDIA app 11.0.5.266 noemen BatteryBoost en WhisperMode bij de belangrijkste notebook-instellingen, dus dat zijn de namen waar je in de software van NVIDIA naar zoekt. Twee details doen ertoe:

• De laagste limiet wint. Het supportartikel van NVIDIA uit 2022 over Max. framesnelheid (Max Frame Rate) zegt dat als Battery Boost of Whisper Mode aanstaat naast een limiet voor Max. framesnelheid, de framerate wordt begrensd op de laagste van de limieten.
• WhisperMode ruilt vermogen in voor stilte. Volgens NVIDIA keldert het stroomverbruik ermee en draaien de ventilatoren langzamer. ASUS noemt het uitzetten ervan naast het terugzetten van de instellingen van het Windows-energiebeheerschema op de standaardwaarden.

BatteryBoost uitzetten haalt een limiet weg, niet de energiemodus die Windows op de accu gebruikt.

Energiemodus van Windows: één per stroombron

De instructies van Microsoft plaatsen het in Instellingen > Systeem > Power & batterij, onder Energiemodus, met aparte keuzes voor aangesloten en op batterij: Beste energie-efficiëntie, Gebalanceerd of Beste prestaties. Een laptop kan aan het bureau op Beste prestaties staan en op Beste energie-efficiëntie zodra de kabel eruit gaat.

Kan de modus niet worden gewijzigd, dan kan er volgens Microsoft een aangepast energiebeheerschema zijn geselecteerd, en Microsoft verwijst dan naar Configuratiescherm > Systeem en beveiliging > Energiebeheer, en daarna Gebalanceerd. De richtlijnen van Microsoft voor pc-fabrikanten zeggen dat de schuifregelaar voor de energiemodus alleen verschijnt als Gebalanceerd, of een schema dat van Gebalanceerd is afgeleid, is geselecteerd, en dat de fabrikant kan configureren wat elke modus inschakelt. De kaart Energieplan en accu van w0a activeert Gebalanceerd, verwijdert de schema's die w0a zelf heeft gemaakt en zet energiebesparende instellingen terug op de standaardwaarden van Windows.

De eigen modi van de fabrikant

De bedieningsapp van de fabrikant voegt profielen toe bovenop Windows. Dell noemt een thermische modus die de ventilator beperkt bij de triggers voor zijn GPU-limiet; ASUS zegt tegen eigenaren dat ze moeten controleren of de GPU-modus op "Standard (not Eco Mode)" staat en of de machine in de prestatiemodus staat. De namen verschillen per fabrikant. De vragen niet: is er een stil of batterijbesparend profiel actief, en mag de losse GPU draaien?

De oplader: wattage en USB-C

Dell noemt wat een adapter met een lager wattage kan veroorzaken: de accu blijft leeglopen terwijl de computer op netstroom is aangesloten, laadt langzaam of helemaal niet op, en de computer presteert trager dan verwacht. De checklist van Dell: het juiste wattage voor de computer, en een adapter die "USB PD Compliant" is.

Bij USB-C waarschuwt Windows je. De pagina van Microsoft voor het oplossen van USB-C-problemen noemt de meldingen Langzame oplader en Pc laadt niet op, en somt de oorzaken op: een oplader die niet krachtig genoeg is, een kabel die niet krachtig genoeg is voor de oplader of pc, of een oplader die via een externe hub of een dockingstation is aangesloten. Microsoft raadt aan de oplader en kabel te gebruiken die bij het apparaat zijn meegeleverd.

Eén geval is zo ontworpen. Dell zegt dat sommige van zijn gaming-laptops "Hybrid Power Mode" gebruiken: als de laptop meer nodig heeft dan de adapter kan leveren, begint hij volgens Dell de accu te gebruiken zonder in te leveren op prestaties. Daar is een accu die tijdens een lange sessie aan de oplader leegloopt geen defect.

Twee GPU's: welke de game tekent

Een laptop met zowel geïntegreerde graphics als een aparte GPU is wat Microsoft een hybride systeem noemt: de geïntegreerde GPU stuurt het ingebouwde scherm aan, de losse GPU is volgens Microsoft een apparaat dat alleen rendert, zonder aangesloten beeldschermuitgangen, en het besturingssysteem en de driver bepalen samen op welke GPU een toepassing moet draaien. De driverdocumentatie van Microsoft beschrijft het pad: de losse GPU kopieert elk voltooid frame naar een resource die hij deelt met de geïntegreerde GPU, waarvan de kant het frame samenstelt en toont.

Sommige laptops voegen een schakelaar toe, een multiplexer of mux, die het ingebouwde scherm rechtstreeks met de losse GPU kan verbinden. De driverdocumentatie van Microsoft over automatisch schakelen tussen beeldschermen zegt dat de grafische driver die omschakeling op zulke laptops uitvoert zonder dat het besturingssysteem ervan weet. Welke chip elke externe poort van jouw model aanstuurt, staat in de handleiding of het specificatieblad. Alleen een opname ervoor en erna laat zien of het kopiëren van frames in jouw game iets kost.

Controleren welke GPU een game gebruikt

Open Taakbeheer met Ctrl+Shift+Esc. Het DirectX-team van Microsoft, dat er in 2017 GPU-monitoring aan toevoegde, beschreef een GPU-cijfer per proces plus een tweede kolom die aangeeft bij welke GPU en engine het hoort; in Windows 11 is dat de kolom "GPU engine". Klik met de rechtermuisknop op een kolomkop om ze toe te voegen. Taakbeheer nummert de GPU's (GPU 0, GPU 1) en gebruikt dezelfde nummers op de pagina Prestaties.

Draait een game op de geïntegreerde GPU, dan heeft Windows een keuze per game. De stappen van Microsoft: Instellingen > Systeem > Beeldscherm > Graphics, selecteer de game onder Aangepaste opties voor apps en daarna Opties; op een pc met meer dan één GPU biedt de grafische voorkeur ("Graphics preference") Windows laten beslissen, Energiebesparing en Hoge prestaties. Kies Opslaan en start de game daarna opnieuw. Om een keuze voor Hoge prestaties die w0a heeft geschreven ongedaan te maken, verwijdert de kaart Op welke videokaart een game draait van w0a voorkeuren voor hoge prestaties per game en laat hij Windows weer beslissen; een voorkeur voor energiebesparing die je zelf in Instellingen hebt gekozen, blijft staan.

Warmte en waar de laptop op staat

De lijst van Dell noemt abnormale ventilatie, en de oplossing van Dell is een goed geventileerde plek waar de ventilatieopeningen niet worden geblokkeerd. Het punt "not on a solid frame" is een andere trigger, uitgelegd in een gelinkt artikel van Dell: de laptop schuin houden, of hem bewegen of schudden, activeert een "Laptop mode" die het vermogen van de GPU beperkt. De oplossing van Dell: houd hem onder een vaste of horizontale hoek en beweeg hem niet tijdens het gebruik. CPU- en GPU-temperaturen tijdens het gamen behandelt het aflezen van de temperaturen.

Wat niet helpt

• Een framelimiet verhogen terwijl BatteryBoost of WhisperMode aanstaat. De laagste limiet wint.
• Een aangepast schema voor hoge prestaties om een vergrendelde energiemodus te omzeilen. Microsoft noemt een aangepast schema als mogelijke reden dat de modus niet kan worden gewijzigd; de oplossing van Microsoft is Gebalanceerd.
• Oordelen op gevoel. Neem dezelfde scène op met en zonder stekker, verander één ding en vergelijk; de benchmark lezen legt uit hoe.
• Een instelling voor een hardwaregrens. Een te zwakke oplader of een geblokkeerde ventilatieopening los je op met een geschikte oplader of een vrije ventilatieopening.

Gerelateerd

• Op welke videokaart een game draait
• Energieplan en accu
• Plotselinge FPS-drops in games
• CPU- en GPU-temperaturen tijdens het gamen
• Moet je je FPS begrenzen?