Monitör overdrive — ghosting, overshoot ve doğru ayar

Ekranında hareket eden nesnelerin arkasından bir şey geliyor. Oyunda hızlıca dön ya da bir pencereyi sürükle; kenarlar hafif bir bulaşma ya da görüntüde hiç olmayan ince, parlak veya koyu bir dış çizgi bırakıyor. Monitörünün menüsünde tam bunun için bir ayar var. Adı overdrive, Trace Free, AMA ya da başka bir şey olabilir ve hiçbir açıklama olmadan birkaç seviye sunar.

Doğru seviye paneline ve oynadığın yenileme hızına bağlıdır; en güçlüsü kendiliğinden en iyisi değildir. Bunu bir test deseni çözer.

İki farklı tepki süresi

Kutudaki tepki süresi iki şey anlamına gelebilir. GtG (grey-to-grey, griden griye), bir pikselin bir renkten diğerine geçmesinin ne kadar sürdüğüdür. MPRT (moving picture response time, hareketli görüntü tepki süresi) ise bir pikselin kesintisiz olarak ne kadar görünür kaldığıdır; sıradan bir monitörde bunu her yenilemenin ve her karenin ekranda ne kadar kaldığı sınırlar (Blur Busters).

İkisi farklı bulanıklıklara yol açar. Yavaş GtG, bir kenarın arkasında eski rengin izini bırakır. Uzun MPRT ise hareket eden nesnenin tamamını bulanıklaştırır, çünkü her kare yerinde dururken gözlerin nesneyi takip eder; Blur Busters buna sample-and-hold (örnekle ve tut) etkisi diyor ve strobing olmadan kare hızını ve yenileme hızını iki katına çıkarmanın bu etkiyi yarıya indirdiğini not ediyor. Overdrive GtG üzerinde çalışır; Blur Busters, onun hareket bulanıklığını yalnızca çok az azaltabileceğini, o da ancak sample-and-hold'un koyduğu sınıra kadar, diye ekliyor.

Kutudaki "1 ms" ibaresinin pek bir şey söylememesinin sebebi de bu. Blur Busters'ın SSS'sinde "1ms Response" Is Useless Without Specifying GtG or MPRT başlıklı bir bölüm var. Üreticiler GtG'yi bir geçişin %10 ve %90 noktaları arasında ölçüyor ve bazıları yalnızca test ettikleri en hızlı geçişin reklamını yapıyor. Hiçbir yazılımın düzeltemediği girdi gecikmesi yazısının dediği gibi bu rakamlar markalar arasında karşılaştırılamaz.

Overdrive ne yapar

Overdrive her pikseli daha yüksek bir voltajla sürer, böylece piksel yeni renge daha erken ulaşır (Blur Busters). Azsa ghosting görürsün: eski renkte bir iz. Fazlaysa piksel hedefini aşar ve geri seker; bu, ters ghosting (inverse ghosting) ya da korona da denen overshoot olarak görünür: görüntüde hiç olmayan bir renkte parlak ya da koyu bir saçak. Blur Busters bu takası açıkça anlatıyor: düşük ayarlar ghosting'e, yüksek ayarlar koronalara yol açabilir.

İncelediği monitörlerin overdrive ayarlarını test eden RTINGS da aynı fikirde: RTINGS'e göre bir monitördeki en güçlü ayar sıklıkla en fazla overshoot'a sahip ve bu da dikkat dağıtan ters ghosting'e yol açıyor; bu seni rahatsız ediyorsa RTINGS daha düşük bir ayar denemeni öneriyor (RTINGS). RTINGS ayrıca VA panellerin karanlık geçişlerde tipik olarak daha yavaş olduğunu, bunun siyah bulaşma (black smearing) olarak göründüğünü ve bazı VA monitörlerin bunu parlak sahnelerde overshoot pahasına overdrive ile telafi ettiğini not ediyor.

Üreticiler bu ayara farklı adlar veriyor: Blur Busters, ASUS'un Trace Free'sini, BenQ'nun AMA'sını ve Acer'ın Overdrive'ını sayıyor. Adlar ve kademe sayıları her üreticinin kendi tercihi; Blur Busters, başka bir monitörde artefaktların daha düşük ya da daha yüksek ayarlarda ortaya çıkabileceğini not ediyor, yani bir monitördeki "Medium" başka bir monitördeki "Medium" hakkında sana hiçbir şey söylemez. Etikete değil, görüntüye bak.

Doğru seviye neden yenileme hızıyla değişebilir

Blur Busters, farklı monitörlerin ve yenileme hızlarının farklı overdrive güçlerine sahip olabileceğini not ediyor. RTINGS maksimum yenileme hızında, 120 Hz'de ve 60 Hz'de test ediyor ve önerdiği overdrive ayarını, ayar yenileme hızları arasında farklı olsa bile, her biri için yayımlıyor.

Bu, kare hızının sürekli değiştiği ve panelin tek bir yenileme hızı yerine bir aralıkta çalıştığı G-SYNC ya da FreeSync ile de önemli (G-SYNC, FreeSync ve V-Sync). RTINGS, her overdrive ayarını 60 Hz'den maksimuma kadar grafiğe döken ve tüm aralıkta en iyi performansı göstereni belirleyen ayrı bir VRR testi yapıyor. Ayrıca bazı monitörlerin VRR etkinken overdrive ayarlarını kilitlediğini not ediyor.

Bazı monitörler overdrive'ı kendileri ayarlar. NVIDIA, değişken overdrive'ı (variable overdrive) NVIDIA G-SYNC işlemcili monitörlerin özellikleri arasında sayıyor (NVIDIA) ve G-SYNC Pulsar monitörlerindeki Adaptive Overdrive'ın overdrive'ı hem ekrandaki konuma hem de yenileme hızına göre ayarladığını söylüyor. G-SYNC Compatible monitörler NVIDIA işlemcisi kullanmaz; bu yüzden onlar için okunacak açıklama, monitör üreticisinin kendi açıklamasıdır.

Kendin karar ver

TestUFO'nun ghosting testi tam bunun için yapılmış: kendi ifadesiyle ekranın hareket bulanıklığını, ghosting artefaktlarını ve overdrive artefaktlarını görsel olarak ortaya koyuyor; Blur Busters da overdrive karşılaştırma fotoğrafları için onu kullandı.

Monitörün ısınmasını bekle. RTINGS'e göre bir LCD, açılır açılmaz değil, ısındıktan sonra daha hızlı tepki veriyor; RTINGS de monitörleri testten önce 30 dakika ısıtıyor.
Oynadığın yenileme hızını ayarla ve uygulandığından emin ol (monitör 60 Hz'de kalıyor).
Testi aç ve TestUFO'nun tavsiye ettiği gibi diğer uygulamaları ve tarayıcı sekmelerini kapat.
Monitörün menüsündeki overdrive seviyelerini tek tek dene. Hareket eden nesnenin arkasında eski renkte bir iz ghosting'dir; orada olmayan bir renkte parlak ya da koyu bir dış çizgi ise overshoot'tur.
İzin artık seni rahatsız etmediği ve henüz hiçbir halenin belirmediği seviyede kal. RTINGS'in kendi tavsiyesi, sana hangisi en iyi görünüyorsa onu seçmen.
G-SYNC ya da FreeSync ile oynuyorsan, RTINGS'in 120 Hz ve 60 Hz'de yaptığı gibi kontrolü daha düşük bir yenileme hızında tekrarla ve ikisinde de kabul edilebilir görünen bir seviyeyi tercih et.

Bir inceleme tam senin modelini ölçtüyse, önerdiği ayar bir kural değil, bir başlangıç noktasıdır.

Arka ışık strobing'i: ULMB, DyAc ve ELMB

Strobing öteki bulanıklık türünün peşine düşer. Arka ışık yenilemeler arasında kapatılır; bu, her karenin görünür kaldığı süreyi kısaltır ve piksel geçişlerini karanlık aralıklarda gizler. ULMB (NVIDIA), DyAc (ZOWIE) ve ELMB (ASUS) bunun adlarıdır. Bedelleri: RTINGS bazı insanların titremeden rahatsız olduğunu not ediyor; ayrıca arka ışık tüm ekranı aynı anda aydınlatırken pikseller satır satır değiştiği için ekranın bir kısmında çift görüntüler oluşabiliyor, NVIDIA buna crosstalk diyor. Strobing ve değişken yenileme birbirini dışlayabilir de: ASUS'a göre ELMB, Adaptive-Sync ya da FreeSync ile aynı anda etkinleştirilemiyor; NVIDIA'nın ULMB 2'si de G-SYNC'i devre dışı bırakmanı istiyor. Bazı modeller ikisini birleştiriyor, örneğin ASUS'un ELMB Sync'i ve NVIDIA'nın G-SYNC Pulsar'ı. ASUS, ELMB Sync'in strobing'inin ekranın genel parlaklığını büyük ölçüde düşüreceğini ve ELMB Sync'in HDR ile aynı anda kullanılamayacağını ekliyor; o yüzden kendi monitörünün kılavuzuna bak.

OLED neden farklı davranır

OLED'de arka ışık yoktur ve her piksel kendini açıp kapatır; RTINGS'in tepki süresini neredeyse anlık diye nitelemesinin sebebi bu. Overdrive'ın hızlandıracağı yavaş bir geçiş yoktur. Geriye kalıcılık (persistence) kalır: Blur Busters, OLED'ler dahil 60 Hz'lik ekranların çoğunun her kareyi en az saniyenin 1/60'ı, yani 16,7 ms boyunca görünür tuttuğunu, bu yüzden bir OLED'in hareket hâlinde yine bulanıklaştığını belirtiyor. Monitör yenilemeler arasına siyah kareler eklemediği sürece OLED'de hareket netliği kare hızını ve yenileme hızını izler.

ClearMR sana ne söyler

VESA'nın ClearMR'ı hareket bulanıklığını net piksellerin bulanık piksellere oranına göre derecelendiriyor; kademeler ClearMR 3000'den 21000'e kadar gidiyor. VESA fabrika varsayılan modunda, maksimum yenileme hızında ve doğal çözünürlükte, arka ışık strobing'i kapalıyken test ediyor (ClearMR SSS). Bu yüzden bir kademe monitörü kutudan çıktığı hâliyle, tam yenileme hızında tarif eder: monitörleri karşılaştırırken işe yarar, ama seçtiğin overdrive seviyesi ya da VRR altındaki daha düşük yenileme hızları hakkında bir hüküm değildir.

İşe yaramayanlar

Kulağa en hızlı geldiği için en güçlü seviye. RTINGS, en güçlü ayarın sıklıkla en fazla overshoot'a sahip olduğunu buluyor.
Markalar arasında "1 ms" iddialarını karşılaştırmak. GtG mi MPRT mi olduğu ve yöntem belirtilmeden bu sayı karşılaştırılamaz.
Onu Windows'ta ya da ekran kartı sürücüsünde aramak. Overdrive monitörün ekran menüsünden ayarlanır ve zincirin panel tarafı bilgisayardaki yazılımın erişemeyeceği bir yerdedir (hiçbir yazılımın düzeltemediği girdi gecikmesi).
Overdrive'ın bütün hareket bulanıklığını gidermesini beklemek. Overdrive geçişleri kısaltır; bütün bir yenileme boyunca yerinde duran bir karenin bulanıklığı için daha yüksek kare hızı ve yenileme hızı ya da strobing gerekir.

İlgili

Bu sayfa yardımcı oldu mu?

Eksik olan neydi, ya da ne işe yaramadı? Bunların hepsini okuyoruz.

Bu sayfa sorununu çözmediyse bize yaz — hangi makaleyi okuduğunu da ekle, o makaleyi düzeltelim.